Geçen günlerde Beyhan Budak’ın anlattığı “ucuz dopamin – pahalı dopamin” meselesine
denk geldim, aslında hepimizin hayatında sessizce olan bir şeyi görünür kılıyor.
Hiç fark ettin mi?
Elin telefona gidiyor, bir bakayım diyorsun…
Sonra bir video, bir tane daha, bir tane daha…
Ve bir bakmışsın yarım saat geçmiş.
Ama tuhaf olan şu:
O kadar şey izlemiş olmana rağmen, içinde bir boşluk var.
İşte tam olarak burası “ucuz dopamin”.
Beynin Seni Kandırmıyor, Sadece Kolayı Seçiyor
Nörobilimci Anna Lembke şöyle diyor:
“Beyin hazza değil, dengeye programlıdır.”
Yani aslında mesele senin iradesiz olman değil.
Beynin, hızlı ve kolay hazları seviyor. Çünkü onlar zahmetsiz.
Ama her hızlı yükselişin bir düşüşü var.
Ne kadar sık uyarılırsan, o kadar çabuk sıkılmaya başlıyorsun.
Bu yüzden artık hiçbir şey eskisi kadar keyif vermiyor olabilir.
Neden Hiçbir Şey Yeterli Gelmiyor?
Çünkü sürekli “kolay haz” tüketiyorsun.
Sosyal medya, reels, kısa videolar…
Hepsi sana küçük küçük ödüller veriyor. Ama bu ödüller kalıcı değil.
Andrew Huberman bu durumu şöyle açıklıyor:
“Sürekli yüksek dopamin uyarımı, zamanla motivasyonu düşürür.”
Yani aslında daha çok keyif almak için yaptığın şeyler,
seni daha keyifsiz birine dönüştürebiliyor.
Peki Ne İyi Geliyor?
Şunu düşün:
En son ne zaman bir şeyi gerçekten başardığını hissettin?
Bir şeyi bitirdiğinde,
bir konuda ilerlediğinde,
bir ilişkiye emek verdiğinde…
İşte o his “pahalı dopamin”.
Psikolog Mihaly Csikszentmihalyi bunu çok güzel anlatıyor:
“En tatmin edici anlar, çaba gerektiren anlardır.”
Yani seni gerçekten iyi hissettiren şeyler kolay olanlar değil.
Tam tersine, biraz zorlayanlar.
Kendine Dürüst Bir Soru Sor
Şu an hayatında yaptığın şeylerin kaçı seni gerçekten besliyor,
kaçı sadece oyalıyor?
Çünkü oyalayan şeyler çoğaldıkça,
hayatın anlamı azalıyor gibi hissetmeye başlıyorsun.
Belki de Çok Büyük Şeyler Yapmana Gerek Yok
Sadece küçük bir değişiklik:
• Bir akşam telefonu biraz erken bırakmak
• Bir şeyi yarım bırakmadan bitirmek
• Canın istemese bile kısa bir yürüyüşe çıkmak
• Gerçek bir sohbetin içinde kalmak
Bunlar basit görünüyor. Ama etkisi derin.
Son Bir Şey
Belki de sorun şu değil:
“Hayatımda ne eksik?”
Belki soru şu olmalı:
“Ben kendimi neyle dolduruyorum?”
Çünkü bazen mutlu olmamanın sebebi,
hayatının kötü olması değil…
Sadece çok fazla “ucuz şeyle” dolu olmasıdır.
Psk. Hülya Çolakoğlu