Sanal Dünyada Kurulan İlişkiler Ne Kadar Gerçek?
Hiç yüz yüze tanışsak belki birbirimize dönüp bakmayacağımız biriyle, sanal ortamda saatlerce konuştuğumuz oldu mu? Hiç görmediğimiz birini merak ettiğimiz, mesajını beklediğimiz, hatta gün içinde yaşadıklarımızı ilk onunla paylaşmak istediğimiz zamanlar… Peki, neden bazen hiç tanımadığımız birine kendimizi anlatmak, karşımızda oturan birine anlatmaktan daha kolay?
Günümüzde aşkın başlangıç noktası da değişiyor. Sosyal medya, arkadaşlık uygulamaları ve çevrim içi oyunlar, insanları hiç beklemedikleri kişilerle bir araya getiriyor. Üstelik bu tanışmalar bazen oldukça güçlü duygusal bağlara dönüşebiliyor. Peki, ekranın diğer tarafında yaşananlar gerçekten aşk mı, yoksa zihnimizin yarattığı bir yakınlık mı?
Ekranın arkasında neden daha cesuruz?
Psikolojide bu durumu açıklayan önemli çalışmalardan biri, psikolog John Suler’in 2004 yılında yayımladığı Çevrim İçi Ketlenmenin Azalması Etkisi başlıklı araştırmasıdır. Suler, insanların internet ortamında yüz yüze iletişime kıyasla kendilerini daha rahat ifade edebildiklerini anlatır.
Bunun birkaç nedeni vardır. Öncelikle karşımızdaki kişinin yüz ifadesini ve anlık tepkilerini görmeyiz. Dolayısıyla reddedilme, utanma veya yanlış anlaşılma kaygısı biraz daha azalır. Mesaj yazarken düşünmek, kelimeleri seçmek ve kendimizi istediğimiz gibi anlatmak için zamanımız vardır. Yüz yüze iletişimde ise bakışlar, mimikler, beden dili ve çevremizdeki insanların varlığı bizi daha temkinli davranmaya itebilir.
Bir başka deyişle, gerçek hayatta söylemeye çekindiğimiz bir cümleyi ekranın arkasından çok daha kolay kurabiliriz. Bazen kendimizi anlatmak için ihtiyacımız olan tek şey, yargılanmadığımızı hissettiğimiz bir alandır.
Peki, görmediğimiz birine nasıl bu kadar bağlanabiliyoruz?
İletişim araştırmacısı Joseph Walther’in geliştirdiği Hiperk kişisel İletişim Modeli, sanal ilişkilerin neden zaman zaman çok yoğun yaşanabildiğini açıklıyor. Bu modele göre internet üzerinden iletişimde insanlar kendilerini daha seçici biçimde anlatabiliyor, karşılarındaki kişiyi ise sahip oldukları sınırlı bilgilerle zihinlerinde tamamlayabiliyor.
Örneğin gece boyunca süren bir sohbet, gelen küçük bir iltifat veya gün içinde beklenen bir mesaj zamanla büyük bir anlam kazanabiliyor. Çünkü iletişim yalnızca konuşmaktan ibaret olmaktan çıkıyor; merak, beklenti ve hayal gücü de ilişkinin bir parçası hâline geliyor.
McKenna, Green ve Gleason’ın 2002 yılında yayımladıkları araştırma da internet üzerinden başlayan ilişkilerin gerçek ve uzun süreli bağlara dönüşebildiğini gösteriyor. Yani sanal ortamda hissedilen özlem, heyecan ve sevgi gerçek dışı değil. Bir insanla duygusal bağ kurmak için mutlaka aynı ortamda bulunmak gerekmiyor.
Ancak sevdiğimiz kişiyi gerçekten tanıyor muyuz?
Sanal ilişkilerin en önemli sınavı, ekranın dışına çıkıldığında başlıyor. Çünkü yazışırken karşımızdaki insanın yalnızca bize gösterdiği yönlerini görebiliyoruz. Onun günlük hayattaki davranışlarını, zor zamanlarda nasıl tepki verdiğini, sorumluluklarını nasıl yerine getirdiğini veya ilişkilerinde ne kadar tutarlı olduğunu mesajlardan anlamak her zaman mümkün değil.
Üstelik bazen karşımızdaki insanın eksik kalan yönlerini kendi beklentilerimizle tamamlıyoruz. Böylece gerçek kişiden çok, zihnimizde oluşturduğumuz kişiye bağlanabiliyoruz.
Burada önemli bir ayrım var: Birini özlemek, onu gerçekten tanımakla; birine bağlanmak, onunla uyumlu olmakla aynı şey değil.
Sonuç olarak…
Sanal ortamda başlayan bir aşk elbette gerçek olabilir. Çünkü duyguların gerçekliği, nerede başladıklarıyla ölçülmez. Ancak sağlıklı ve kalıcı bir ilişki için duyguların yanında güven, tutarlılık, karşılıklı emek ve gerçek hayatta uyum da gerekir.
Belki de sanal aşkların en ilginç tarafı şu: İnsanlar birbirlerini görmeden yakınlaşabiliyor, hatta hiç aynı ortamda bulunmadan birbirlerini özleyebiliyorlar. Fakat birini gerçekten tanımak için bir noktada ekranın dışına çıkmak gerekiyor.
Çünkü bazen insan, karşısındaki kişiye değil, onun kendisinde uyandırdığı ihtimale âşık oluyor. Aşkın gerçekliği ise hayallerin bittiği yerde değil, iki insanın birbirini olduğu gibi görmeye başladığı yerde ortaya çıkıyor.
Psk. Hülya Çolakoğlu